سال ۱۹۳۰ در پاریس، ساموئل بکت اقامت دو‌ساله‌اش به‌عنوان مدرس زبان انگلیسی به پایان رسیده بود که مدیران یک انتشاراتی انگلیسی‌زبان در پاریس از او می‌خواهند برای مجموعه‌ای درباره نویسندگان، اثری درباره مارسل پروست بنویسد.
بکت هم مقاله‌ای بلند را با عنوان «پروست» نه به‌صورت یک پژوهش دانشگاهی یا نقد ادبی متعارف، بلکه با رویکردی شخصی و با تمرکز بر مفاهیمی چون زمان، حافظه، عادت، ادراک و رابطه سوژه و جهان در رمان «در جست‌وجوی زمان ازدست‌رفته» نوشت.
بکت در این اثر با استناد به رمان سترگ پروست، ناتوانی انسان در تصاحب کامل واقعیت را توضیح می‌دهد.
از نظر بکت، انسان همواره اسیر زمان است، زیرا در هر لحظه تغییر می‌کند و چیزی که امروز می‌خواهد، ممکن است متعلق به «منِ دیروز» باشد؛ بنابراین حتی رسیدن به مطلوب نیز الزاما رضایت نمی‌آورد.
عادت نیز نقشی دوگانه دارد: از یک سو جهان را قابل تحمل می‌کند و ما را در برابر رنج ناشی از تغییر و تازگی محافظت می‌کند، اما از سوی دیگر باعث می‌شود واقعیت اشیا، مکان‌ها و آدم‌ها را دیگر به‌درستی نبینیم.
وقتی عادت، مثلا در محیطی ناآشنا، از کار می‌افتد، جهان با شدت بیشتری بر ما آشکار می‌شود؛ تجربه‌ای دردناک که در عین حال می‌تواند زمینه تجربه هنری باشد.
بکت میان حافظه ارادی و غیرارادی نیز تمایز می‌گذارد و می‌گوید حافظه ارادی تنها اطلاعاتی درباره گذشته ارائه می‌کند و خود تجربه را بازنمی‌گرداند، در حالی که حافظه غیرارادی می‌تواند گذشته را ناگهان با تمام شدت و واقعیتش زنده کند.
او به مادلن آغشته به چای در رمان پروست اشاره می‌کند و می‌گوید که این نمونه اصلی این فرایند است، زیرا راوی فقط زادگاهش را به یاد نمی‌آورد، بلکه جهانی ازدست‌رفته ناگهان دوباره در برابرش حاضر می‌شود.
بکت می‌گوید در رابطه با آلبرتین نیز مسئله همین است؛ معشوق هرگز کاملا قابل تصاحب نیست، زیرا در طول زمان و مکان دائما تغییر می‌کند. از همین رو عشق بیشتر از مالکیت، از فقدان و دسترس‌ناپذیری جان می‌گیرد.
در نهایت، همه مسیرها به هنر می‌رسند.
به نوشته بکت، هنر تلاش برای نجات همین لحظه‌های مکاشفه از نابودی زمان است؛ تبدیل تجربه‌ای گذرا به اثری ماندگار.
او می‌گوید مسئله اصلی پروست این است که چگونه می‌توان در جهانی که همه‌چیز دائما تغییر می‌کند، به واقعیتی دست یافت که از دست نرود؛ و پاسخ پروست، به خوانش بکت، حافظه غیرارادی و هنر است.
دیدگاهتان را بنویسید