ده شب شعر گوته؛ صدای بلند اعتراض و آزادی‌خواهی
«سلام، شکستگان سال‌های سیاه، تشنگان آزادی، خواهران و برادرانم، سلام!
عضو کانون نویسندگان ایران هستم و با حفظ استقلال اندیشه‌ی خود و پذیرش تمام مسئولیت آن، از پایگاه کانون نویسندگان ایران با شما حرف می‌زنم و برایتان شعر می‌خوانم». (سعید سلطان‌پور – شب پنجم)
شب‌های شعر و سخرانیِ گوته (ده شب) یا به تعبیر دقیق‌تر «شب‌های نویسندگان و شاعران ایران» در مهرماه ۱۳۵۶، از بزرگ‌ترین حرکت‌های فرهنگی-سیاسی نویسندگان مستقل و آزادی‌خواه بر ضد سانسور و قلع و قمع فرهنگی در تاریخ معاصر است.
دهه‌ی ۱۳۴۰ مبارزات مردمی ایران در برابر استبداد فراگیر و ستم‌گری روزافزونِ حکومت پهلوی آغاز شد. در دهه‌ی ۱۳۵۰ با استیلای همه‌جانبه‌ی ستم و سرکوب در تمامی ساحت‌های اجتماعی ایران و گسترش تنگناهای اقتصادی، شعله‌های انقلاب فروزان شد. در این میان حکومت به یاری مزدوران خود محدودیت‌ها را بیش از پیش شدت بخشید. فهرست مطوّل نویسندگان زندانی و ممنوع القلم، تک‌حزبی شدن فضای سیاسی ایران، فقدان مطبوعات آزاد، به زندان افکندن افراد به جرم خواندن کتب ممنوعه، شکنجه‌‌ی طاقت‌سوز و تاب‌ربای دگراندیشان و آزادی‌خواهان در سلول‌های مخوف ساواک و… بخش اندکی از سانسور تحمیلی حکومت شاه در دهه‌ی ۱۳۵۰ پنجاه بود.
فعالیت‌های کانون نویسندگان ایران زیر فشار ساواک از سال ۱۳۴۹ به خاموشی گرایید و دوره‌ی دوم فعالیت آن از اواخر سال ۱۳۵۵ و اوایل سال ۱۳۵۶ آغاز شد. شب‌های گوته با کوشش‌های اعضای کانون نويسندگان ایران در همکاری با انستیتو گوته تهران (مؤسسه‌ی فرهنگی آلمان) از ۱۸ تا ۲۷ مهر همین سال در باغ انجمن فرهنگی روابط ایران-آلمان برگزار شد. در این ده شب تعداد بسیار زیادی از اعضای کانون نویسندگان ایران، نویسندگانی از طیف‌های گوناگون فکری و عقیدتی در مخالفت با سانسور گسترده‌ی حاکم بر جامعه‌ی ایران به شعرخوانی و سخنرانی پرداختند. سخنرانی در بابِ ضرورت آزادیِ بیان و اندیشه و قلم و اهمیت آن در زندگی اجتماعی مردم، دفاع از آزادیِ نشر کتاب، انتقاد از تهدید و ارعاب و سانسور نویسندگان مستقل، نقد بنیادین سانسور و خفقان فکری، تحلیل عواقب ویرانگر فرهنگی و اجتماعیِ سانسور، و همچنین شعرخوانی پرحرارت برخی شاعران که شور انقلابی هزاران جوان را برانگیخت، بخشی از وقايع این ده شب بود. رویدادی که با استقبال کم‌نظیر مردم روبه‌رو شد چنان‌که در شب‌های پایانی آن شمار مخاطبانش به بیش از ده هزار نفر رسید.
رویداد ده شب، صدای بلند اعتراض آزادی‌خواهان و روشنفکران بود و باید از آن به عنوان بخشی از تاریخ مبارزات مردم ایران بر ضد سانسور، ستم و سرکوب یاد کرد. صدایی طنین‌افکن و انقلابی که چندی بعد به شکلی دیگر در سراسر خیابان‌های ایران به گوش رسید. در جریان برگزاریِ ده شب گوته، همه‌ی نویسندگان و شاعرانی که دغدغه‌ی آزادی، امحای سانسور، رفع تبعیض، پایان خفقان و برقراری دادگری اجتماعی داشتند، آشکارا با نیرو بخشیدن به جریان ترقی‌خواه انقلاب، بر اوراق تاریخ آزادی‌خواهی، نقشی ماندگار حک کردند.
پس از انقلاب مردمی ایران و در سال ۱۳۵۸، کانون نويسندگان ایران قصد آن داشت به منظور بزرگداشت حرکت انقلابیِ «ده شب گوته»، برنامه‌ای مشابه برگزار نماید، اما عمّال حکومت نوخاسته‌ی اسلامی که به قصد قبضه کردن قدرت، با برپایی سانسوری نوظهور و ارتجاعی به کتاب‌سوزان، ضرب و شتم فروشندگان جراید و بستن مطبوعات مشغول بودند، مانع از برگزاری برنامه‌ای مشابه با شب‌های گوته شدند. بدینسان سانسور و سرکوب به هیئتی نو جایگزین سانسور دوران پهلوی شد و اندک اندک بر بسیاری از ساحت‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایران سایه افکند.
دیدگاهتان را بنویسید