کتاب سایه عشق بر تارک تاریخ- رضا باقری

درودهای فراوان، جناب آقای قره‌داغی عزیز،
از زحمات ارزشمند و کوشش‌های فرهنگی شما صمیمانه سپاسگزارم. سال‌هاست که هر روز چند ساعتی از وقتم را به شنیدن کتاب‌های صوتی و آثار ارزشمند شما اختصاص می‌دهم و همواره از این تلاش آگاهانه برای گسترش اندیشه بهره برده‌ام.
آخرین کتابی که شنیدم، شکست طلسم، نوشته دنیل دنت بود. بی‌تردید او از اندیشمندانی است که با پشتکار فراوان کوشیده است پدیده دین را نه صرفاً از منظر الهیاتی، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای طبیعی و برآمده از روند تکامل ذهن و جامعه بررسی کند. این تلاش، فارغ از موافقت یا مخالفت با نتایج آن، شایسته تأمل و احترام است.
با این همه، آنچه بیش از هر چیز توجه مرا جلب کرد، شیوه مواجهه او با باورهای دینی است. دنت با دیده تردید به این باورها می‌نگرد و همواره امکان‌های گوناگون را پیش روی خواننده می‌گذارد. او خداناباور است، اما در بسیاری از موارد نیز از داوری‌های قطعی پرهیز می‌کند و در برابر پرسش‌های بنیادین، «شاید» را به‌عنوان افقی گشوده باقی می‌گذارد. به گمان من، این احتیاط فلسفی اگرچه از نظر روش‌شناختی قابل دفاع است، اما هنگامی که قرار است بنیانی برای نفی یا اثبات یک جهان‌بینی باشد، قدرت اقناع خود را تا اندازه‌ای از دست می‌دهد؛ زیرا نویسنده نیز خود را در جایگاه کسی معرفی می‌کند که هنوز امکان‌های دیگر را به‌کلی منتفی نمی‌داند.
البته این تنها برداشت شخصی من از کتاب است و ممکن است دیگران آن را به گونه‌ای متفاوت تفسیر کنند.
جالب آنکه حدود دو سال پیش، پیش از آنکه با آثار دنیل دنت آشنا شوم، کتابی با عنوان «سایه عشق بر تارک تاریخ» منتشر کردم که هرچند از منظری متفاوت، به مسئله‌ای نزدیک می‌پردازد. محور اصلی آن کتاب، نه نقد دین، بلکه بررسی نقش «عشق» و دلبستگی انسان به پدیده‌های ذهنی است.
در آن کتاب کوشیده‌ام نشان دهم که بسیاری از پدیده‌های ذهنی، از اسطوره‌های کهن گرفته تا ایدئولوژی‌ها، ادیان، باورهای سیاسی و حتی برخی ارزش‌های اجتماعی، ابتدا به ذهن انسان داده می شوند و در ذهن انسان پرورش می یابند، سپس در اثر تکرار، آموزش، فرهنگ و تجربه جمعی استحکام می‌یابند و سرانجام چنان با احساسات و عواطف انسان درهم می‌آمیزند که فرد از آن‌ها نه صرفاً با استدلال، بلکه با شور و عشق دفاع می‌کند، برایشان می‌جنگد و حتی جان خود را در راه آن‌ها فدا می‌سازد. در همین مسیر نیز افراد و گروه‌هایی آگاهانه این دلبستگی‌های عاطفی را سازمان‌دهی و هدایت می‌کنند تا از نیروی آن‌ها برای دستیابی به قدرت بهره ببرند.
اگر فرصتی فراهم شود، بسیار خوشحال خواهم شد نسخه‌ای از این کتاب را برایتان ارسال کنم. امیدوارم آن را شایسته بدانید و روزی در فهرست کتاب‌های صوتی ارزشمند شما نیز جای گیرد.
با احترام و سپاس فراوان
رضا باقری